WPŁYW WAPOWANIA NA ŚLUZÓWKĘ JAMY USTNEJ – CO MÓWIĄ NAJNOWSZE BADANIA

 

Analiza Faktów – dr n.med. Natalia Stefanik

Katedra i Zakład Chorób Przyzębia i Błony Śluzowej Jamy Ustnej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

WAPOWANIE – ( ang. vaping), czyli używanie e- papierosów, zdobyło w ostatnich latach ogromną popularność jako alternatywa dla tradycyjnego  palenia tytoniu. Choć początkowo uważano je za mniej szkodliwe, coraz więcej badań pokazuje, że również e- papierosy, w tym te beznikotynowe, maja niekorzystny wpływ na zdrowie jamy ustnej – zwłaszcza na stan błony śluzowej.

CO ZAWIERA PARA Z E-PAPIEROSÓW? TOKSYCZNY KOKTAJL NIE TYLKO Z NIKOTYNĄ

Płyny stosowane w e-papierosach składają się zazwyczaj z glikolu propylenowego, gliceryny, nikotyny ( w różnych stężeniach) oraz substancji aromatyzujących. Choć glikol i gliceryna są dopuszczone do użytku w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym, ich podgrzewanie do wysokich temperatur- typowe w procesie wapowania- prowadzi do powstawania szkodliwych produktów termicznego rozkładu, takich jak:

  • formaldehyd i akroleina – związki silnie drażniące i rakotwórcze dla nabłonka błony śluzowej
  • N-nitrozoaminy – substancje o udokumentowanym działaniu kancerogennym
  • metale ciężkie ( nikiel, ołów, chrom) – pochodzące z elementów grzewczych urządzenia
  • cząstki krzemianowe – mogą powodować mikrouszkodzenia mechaniczne nabłonka

Wszystkie te związki dostarczane są do jamy ustnej, która stanowi pierwsze i bezpośrednie miejsce kontaktu aerozolu z tkankami. Narażenie to może prowadzić do uszkodzenia komórek nabłonkowych, zaburzeń mikrobioty oraz wywoływać lokalne reakcje zapalne, będące wstępem do dalszych zmian patologicznych.

ZMIANY ŚLUZÓWKI JAMY USTNEJ PO WAPOWANIU – AKTUALNE FAKTY

PODRAŻNIENIA I STANY ZAPALNE – dostępne badania sugerują, że ekspozycja błony śluzowej jamy ustnej na aerozol generowany przez e-papierosy może prowadzić do miejscowych reakcji zapalnych oraz objawów podrażnienia o charakterze chemicznym, termicznym i mechanicznym. Ponadto użytkownicy e-papierosów częściej zgłaszają takie objawy jak: pieczenie języka, metaliczny posmak oraz uczucie suchości w jamie ustnej. W badaniu obejmującym 90 osób (45 użytkowników e -papierosów oraz 45 byłych palaczy), wykazano, że aż u  60% osób stosujących e-papierosy zaobserwowano zmiany patologiczne błony śluzowej jamy ustnej, takie jak: melanoza, język włochaty, kandydoza. Najbardziej nasilone zmiany widoczne były u pacjentów, którzy nigdy nie używali tradycyjnych papierosów! – co sugeruje, że błona śluzowa osób wcześniej nieeksponowanych na dym tytoniowy może być szczególnie wrażliwa na działanie aerozolu z e- papierosów.

ZABURZENIA MIKROFLORY – stosowanie e-papierosów ma istotny wpływ na skład i równowagę mikroflory jamy ustnej. W badaniach wykazano, że aerozol z e-papierosów sprzyja dysbiozie, która objawia się:

  • wzrostem liczebności bakterii patogennych, takich jak Porphyromonas gingivalis, Fusobacterium nucleatum i Veillonella spp. – związanych z rozwojem zapaleń przyzębia
  • redukcją populacji bakterii komensalnych, w tym Streptococcus sanguinis i Streptococcus gordonii, które pełnią funkcje ochronne
  • zwiększoną adhezję bakterii do powierzchni szkliwa, co przekłada się na szybsze formowanie płytki nazębnej
  • wzmożoną kolonizację grzybów z rodzaju Candida, szczególnie C.albicans, co sprzyja rozwojowi kandydozy

W konsekwencji u użytkowników e-papierosów występuje wyższe ryzyko rozwoju próchnicy, chorób przyzębia oraz infekcji grzybiczych.

ZABURZENIA GOJENIA I ZMIANY NABŁONKA – badania wskazują, że aerozol z e-papierosów może negatywnie wpływać na zdolność komórek nabłonka jamy ustnej do regeneracji. Może to znacząco upośledzać procesy gojenia po zabiegach  chirurgicznych czy implantologicznych – warto uwzględnić to w wywiadzie przedzabiegowym oraz w zaleceniach pozabiegowych.

POTENCJALNA KANCEROGENNOŚĆ – e-papierosy indukują uszkodzenia DNA komórek nabłonkowych, aktywują szlaki molekularne związane z nowotworzeniem, analogiczne do obserwowanych w raku płuca i raku jamy ustnej. Autorzy zwracają także uwagę na opisane przypadki raka jamy ustnej ( języka i czerwieni wargowej) u długoletnich użytkowników e-papierosów, którzy nie zgłaszali w wywiadzie palenia tytoniu ani spożycia alkoholu.

NA CO UCZULIĆ ZESPÓŁ STOMATOLOGICZNY?

  • Stomatitis nicotinica – przewlekłe nikotynowe zapalenie błony śluzowej, występujące szczególnie u pacjentów używających e-papierosy o wysokim stężeniu nikotyny
  • Melanoza błony śluzowej –  przebarwienie związane z przewlekłym działaniem drażniących substancji chemicznych zawartych w aerozolu
  • Kserostomia – subiektywne uczucie suchości jamy ustnej, wynikające ze zmniejszenia przepływu śliny oraz wzrostu jej lepkości
  • Lingua villosa ( język włochaty) – nadmierne rogowacenie i wydłużenie brodawek nitkowatych języka, związane z zaburzeniami pH, suchością i podwyższoną temperatura w jamie ustnej
  • Halitoza – przewlekły, nieprzyjemny zapach z ust, często wtórny do zaburzeń mikroflory i suchości śluzówki
  • Kandydoza rozrostowa – przewlekła infekcja grzybicza błony śluzowej, częściej obserwowana u osób z zaburzeniami równowagi mikrobiologicznej
  • Oparzenia chemiczne – szczególnie po stosowaniu e-papierosów o aromatach drażniących, takich jak cynamonowy czy mentolowy
  • Zaburzone gojenie pozabiegowe – opóźniona regeneracja tkanek po ekstrakcjach, zabiegach periodontologicznych lub implantologicznych
  • Zmiany przednowotworowe – takie jak leukoplakia czy liszaj płaski, które wymagają czujności onkologicznej i regularnej kontroli

GRUPY RYZYKA:

  • Młodzież i młodzi dorośli – często sięgający po e-papierosy zawierające intensywne aromaty ( owocowe, słodkie, mentolowe), które mogą nasilać działanie drażniące i alergizujące na błonę śluzową
  • Pacjenci z obniżoną odpornością– w tym osoby z cukrzycą, zakażeniem HIV, chorobami autoimmunologicznymi oraz przyjmujące leki immunosupresyjne ( np. po przeszczepach, w trakcie terapii biologicznych)
  • Pacjenci po przebytych zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy ustnej – zwłaszcza ekstrakcjach, zabiegach periodontologicznych

ROZSZERZONY WYWIAD LEKARSKI –  wielu pacjentów nie traktuje e-papierosów jako „prawdziwego ” palenia- dlatego pytamy nie tylko o palenie tradycyjnego tytoniu , ale także o wapowanie. Rozpoznawać subtelne objawy zmian śluzówkowych, wiązać objawy z możliwym wapowaniem. Warto wdrożyć rutynową fotodokumentację u pacjentów deklarujących wapowanie.

JAK ROZMAWIAĆ Z PACJENTEM? PYTANIA, KTÓRE WARTO ZADAĆ

  1. Czy aktualnie pali Pan/Pani papierosy lub używa e-papierosów? Jeśli tak , jak często i od jakiego czasu?
  2. Jakie smaki e-papierosów są przez Pana/Panią najczęściej wybierane?
  3. Czy występują objawy suchości jamy ustnej, pieczenia języka, zaburzeń smaku lub metalicznego posmaku?
  4. Czy w ostatnim czasie pojawiły się zmiany błony śluzowej ( owrzodzenia, nadżerki), które trudno się goją?
  5. Czy po zabiegach stomatologicznych zauważył Pan/Pani opóźnione gojenie, nasilony stan zapalny?
  6. Czy rozważa Pan/Pani ograniczenie lub całkowite zaprzestanie używania e-papierosów? ( pytanie to może stanowić początek rozmowy edukacyjnej i przedstawienie zaleceń zdrowotnych)

WNIOSKI KOŃCOWE

  • para z e-papierosów to toksyczny koktajl – zawierający nie tylko nikotynę
  • prowadzi do podrażnień i stanów zapalnych
  • wpływa na zaburzenia mikroflory jamy ustnej
  • negatywnie wpływa na zaburzenia gojenia i zmiany nabłonka
  • ma potencjalne działanie kancerogenne

Ostatnie posty:

CO OZNACZA KRWAWIENIE DZIĄSEŁ?

– najczęstsza przyczyna to stan zapalny dziąseł ( gingivitis) wywołany nagromadzeniem płytki nazębnej – może też wskazywać na choroby przyzębia lub niewłaściwą technikę szczotkowania –

Szczegóły »